pH skóry – dlaczego jest ważne i jak o nie dbać?

Prawidłowe pH skóry twarzy mieści się w zakresie 4–6, czyli ma odczyn kwaśny. Taki odczyn chroni barierę hydrolipidową i mikrobiom, a jego utrzymanie ogranicza przesuszenie, wypryski i przedwczesne starzenie. W artykule wyjaśniamy, dlaczego to takie ważne i jak pielęgnować cerę każdego dnia.

Co to jest pH skóry i jaki odczyn jest prawidłowy?

Wartość pH skóry opisuje poziom kwasowości lub zasadowości jej powierzchni. Skala mieści się w zakresie od 0 do 14, przy czym wartość 7 oznacza odczyn obojętny. Niższe wartości wskazują na środowisko kwaśne, a wyższe na środowisko zasadowe.

Skóra to największy narząd dorosłego człowieka, a jej powierzchnia wynosi od 1,5 do 2 m². Fizjologiczny odczyn nie jest jednolity – dla twarzy przyjmuje się zakres 4–6. Najniższą wartość notuje się na czole (4,4) i górnej powiece (4,6), a najwyższą na podbródku (5,6). Obszary takie jak nos, policzki, szyja, fałdy nosowo-wargowe i okolice ust mieszczą się pomiędzy tymi wartościami.

Prawidłowy zakres pH skóry twarzy wynosi 4–6, a najniższe wartości notuje się na czole (4,4) i górnej powiece (4,6).

Poza twarzą wyższe wartości pojawiają się w obrębie pach, pachwin, przestrzeni między palcami oraz odbytu – tam pH waha się od 6,1 do 7,4. Również skóra klatki piersiowej i rąk ma tendencję do nieco wyższego odczynu. Taki stan sprzyja kolonizacji przez gronkowce i propionibakterie, które mogą wydzielać nieprzyjemne zapachy.

Dla porównania wartości pH wybranych substancji i płynów ustrojowych przedstawiają się następująco:

Jakie czynniki mogą zaburzać pH skóry?

Na odczyn skóry wpływają zarówno czynniki wewnętrzne, jak i zewnętrzne. Te pierwsze są związane z organizmem i w dużej mierze od nas niezależne, drugie wynikają z codziennych wyborów i pielęgnacji.

Jakie czynniki wewnętrzne wpływają na pH?

Do czynników wewnętrznych należą:

• wiek – u noworodków pH wynosi około 6,0–7,0 i stopniowo spada; u kobiet w okresie okołomenopauzalnym wzrasta do 4,7–5,0, a u osób starszych bywa wyższe,
• kolor skóry – ciemniejsza pigmentacja często wiąże się z niższym pH twarzy,
• miejsce na ciele – okolice pach i pachwin mają naturalnie wyższe pH,
• predyspozycje genetyczne oraz gospodarka hormonalna.

Co z codziennej pielęgnacji podnosi pH?

Środki do mycia twarzy mogą zmieniać pH krótkotrwale, na około 2 godziny po umyciu. Przy dwóch takich zabiegach dziennie efekt bywa dłuższy. Mydła o odczynie zasadowym potrafią podnieść wartość pH nawet o 0,45. Twarda woda z kranu, której pH może sięgać 8, utrzymuje podwyższony odczyn do 6 godzin po umyciu.

Najczęstsze czynniki zewnętrzne to:

• preparaty z bazą mydlaną,
• detergenty i produkty o działaniu antybakteryjnym,
• twarda woda z kranu,
• zanieczyszczenie powietrza i zmiany wilgotności,
• wydzielanie sebum i stopień nawilżenia skóry,
• niektóre leki, zwłaszcza antybiotyki,
• dieta uboga w witaminę A i jednonienasycone kwasy tłuszczowe,
• nadmierna ekspozycja na słońce,
• pot i zbyt częste mycie skóry.

W badaniach zaobserwowano, że spożycie witaminy A oraz jednonienasyconych kwasów tłuszczowych może obniżać pH skóry. Zwiększona podaż płynów i wapnia również wpływa pozytywnie na odczyn. Z kolei dezodoranty obniżają pH w okolicy pach i hamują aktywność bakterii odpowiedzialnych za nieprzyjemny zapach.

Dlaczego kwaśny odczyn skóry jest tak ważny?

Kwaśne pH skóry działa jak naturalna bariera przeciwdrobnoustrojowa. Większość chorobotwórczych bakterii, w tym Staphylococcus aureus, rozwija się lepiej przy odczynie obojętnym lub zasadowym. Dla gronkowca złocistego optymalne warunki to pH około 7,5, dlatego kwaśny płaszcz utrudnia mu kolonizację.

Odczyn skóry wpływa również na enzymy odpowiedzialne za produkcję składników lipofilowych. To one biorą udział w syntezie ceramidów, a zdrowe stężenie ceramidów warunkuje szczelność bariery hydrolipidowej. Gdy pH rośnie, enzymy te przestają pracować prawidłowo, a warstwa ochronna naskórka staje się zbyt cienka.

Zasadowe pH zaburza także aktywność gruczołów łojowych i proces złuszczania naskórka. Nieprawidłowa degradacja korneodesmosomów prowadzi do zablokowanych porów, rozszerzonych ujść i nadmiernego błyszczenia. W efekcie skóra produkuje więcej łoju, ale jednocześnie traci wodę. Zwiększa się też transepidermalna utrata wody (TEWL).

Mikrobiom skóry to ponad 1000 gatunków bakterii, 80 rodzajów grzybów, wiele wirusów i kilka roztoczy. Przy kwaśnym pH dominują drobnoustroje komensalne, które wytwarzają peptydy przeciwdrobnoustrojowe. Dzięki temu skóra skuteczniej broni się przed infekcjami. Fizjologiczny odczyn podtrzymują też szlaki biochemiczne, między innymi hydroliza wolnych kwasów tłuszczowych i przekształcenia filagryny do kwasu urokainowego.

Jak rozpoznać zaburzone pH skóry?

Odczyn zbyt zasadowy daje charakterystyczne sygnały. Niektóre z nich łatwo pomylić z odwodnieniem, inne z nadmierną produkcją sebum, dlatego warto obserwować kilka symptomów jednocześnie.

Do najczęstszych objawów zaburzeń pH skóry należą:

• uczucie suchości i ściągnięcia po umyciu,
• nadmierne błyszczenie w strefie T,
• podrażnienia i zaczerwienienia,
• nowe wypryski oraz rozszerzone pory,
• szybsze pojawianie się zmarszczek.

Trądzik

U osób z trądzikiem skóra ma wyraźnie wyższe pH. W jednym z badań średnia wartość u pacjentów z problemami skórnymi wyniosła 6,35±1,30. Zaburzony odczyn osłabia barierę i ułatwia namnażanie Cutibacterium acnes, które odpowiada za zmiany zapalne i tworzenie biofilmów. Bakteria ta wykazuje optymalny wzrost przy pH około 6,3.

Atopowe zapalenie skóry (AZS)

W atopowym zapaleniu skóry pH bywa podwyższone o 0,2–0,3 w porównaniu ze skórą zdrową. Badania pokazują, że krem o niskim pH (2,8) poprawia integralność bariery hydrolipidowej i spójność naskórka. Z kolei kwas mlekowy ogranicza namnażanie Staphylococcus aureus, czyli bakterii istotnej w przebiegu AZS.

Podwyższony odczyn sprzyja też Malassezia, która u osób z AZS może nasilać kontaktowe zapalenie skóry. Z tego powodu zakwaszenie naskórka bywa traktowane jako element terapii wspomagającej.

Jak dbać o prawidłowe pH skóry twarzy na co dzień?

Utrzymanie lekko kwaśnego odczynu wymaga kilku prostych nawyków. Najważniejsze jest unikanie detergentów o wysokim pH i ochrona bariery hydrolipidowej.

Jak myć twarz, by nie podnosić pH?

Do mycia twarzy wybieraj produkty o pH zbliżonym do naturalnego, najlepiej w zakresie 4,5–5,5. Zwykłe mydło bywa zbyt zasadowe, dlatego na twarz nie powinno być stosowane. Zamiast tego sprawdzają się delikatne żele i pianki syndetowe.

Unikaj nadmiernego złuszczania, ponieważ zbyt częste peelingi mechaniczne usuwają ochronny płaszcz i prowokują odczyn zasadowy. Raz w tygodniu możesz stosować kwasy w łagodnych stężeniach, ale tylko wtedy, gdy skóra nie jest podrażniona.

W codziennej pielęgnacji warto pamiętać o:

• produktach oczyszczających o fizjologicznym pH,
• toniku po każdym myciu,
• kremie z filtrem UV,
• ograniczeniu mycia twarzy do dwóch razy dziennie.

Jak tonik pomaga przywrócić kwaśny odczyn?

Tonik to płyn, którego zadaniem jest przywrócenie naturalnego pH po kontakcie z twardą wodą lub środkami myjącymi. W jego składzie często znajdują się też ceramidy, kwas hialuronowy i lipidy, które wzmacniają barierę hydrolipidową. Dzięki temu skóra szybciej odzyskuje komfort po oczyszczaniu.

Tonik pomaga przywrócić kwaśny odczyn po umyciu twarzy twardą wodą, a dodatkowo zwykle zawiera składniki nawilżające i regenerujące.

Na rynku dostępne są również primery tonizujące o lekkiej formule mgiełki. Oprócz regulacji pH przygotowują skórę do dalszych kroków pielęgnacyjnych i przeciwdziałają rolowaniu kosmetyków. W ich składzie często obecne są glikozaminoglikany, które wiążą wodę i poprawiają wchłanianie kolejnych produktów.

Czy dieta i styl życia mają znaczenie?

Dieta ma pośredni wpływ na odczyn. Produkty bogate w witaminę A i jednonienasycone kwasy tłuszczowe wspierają lekko kwaśne pH. Pomocne są też odpowiednie nawodnienie i podaż wapnia.

Staraj się ograniczyć nadmierną ekspozycję na słońce i nie przesadzaj z częstym myciem skóry, zwłaszcza z użyciem gorącej wody. To proste zmiany, które pomagają utrzymać odczyn w zakresie 4–6.